مقدمه :

 بيماري سل، همه ساله حدود 2 ميليون نفر را به كام مرگ مي كشد .و همه گيري آن در سطح جهان رو به گسترش است و معضلاتي نظير انتشار HIV/ AIDS و نوپديدي سل مقاوم به چند دارو نيز مزيد بر علت شده و كنترل بيماري را با مشكل مواجه كرده است. ضمناً بر اساس تخمين كارشناسان سازمان جهاني بهداشت در فاصله زماني بين سال هاي 2002 تا 2020 ميلادي درصورتي كه اقدامات كنترلي فعلي تقويت نشود حدود يك هزار ميليون نفر دچار عفونت سلي جديد ، 150 ميليون نفر مبتلا به بيماري سل و 36 ميليون نفر طعمه مرگ خواهند شد و علاوه بر آن متذكرشده اند كه :
1-در هر ثانيه يك نفر جديداً دچار عفونت سلي مي‌شود.
2-سالانه حدود 1% جمعيت جهان دچار عفونت جديد سلي مي‌گردند.
3-در حال حاضر يك سوّم جمعيت جهان دچار عفونت سلي هستند.
4-حدود 10-5 درصد مبتلايان به عفونت سلي (غيرمبتلا به HIV/AIDS)در طول عمر خود دچار بيماري سل مي‌شوند.
5-سالانه حدود 2 ميليون نفر در اثر ابتلاء به سل جان خود را از دست مي‌دهند.
6-سالانه حدود 8 ميليون نفر از مردم جهان دچار بيماري سل مي‌گردند.
7-بيماري سل، عامل حدود 11% موارد مرگ در زمينه AIDS است.
برنامه ملي كنترل سل :

در سال 1369 بخشنامه ادغام برنامه كنترل و مراقبت سل در نظام شبكه از اداره كل مبارزه با بيماريها به كليه استانها ي كشور صادر شده و پس از آن وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در سال1375 بنا به توصيه كميته فني كشوري وقت طي بخشنامه اي ضمن ارائه راهكار DOTS  جهت مبارزه موثر با بيماري سل، كليه دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات درماني كشور را ملزم به اجراي آن نمود، همچنين نقش و مسئوليت اجرايي  سه سطح مركزي،  مياني و محيطي جهت اجراي موثر و موفق برنامه مبارزه با سل مشخص گرديد.
اشكال بيماري سل :

سل يك بيماري عفوني است كه در اثر مجموعه مايكوباكتريوم ها ي سلي (يعني هر كدام از مايكوباكتريوم هاي توبركلوزيس، بوويس و آفريكانوم )ايجاد مي شود.بيماري در اكثريت موارد ناشي از مايكوباكتريوم توبركلوزيس (يعني نوع انساني )است.سل مي تواند تقريبا تمام اعضاي بدن را مبتلا سازد ولي شايع ترين شكل بيماري سل ريوي است راه انتقال عفونت تقريبا هميشه از راه تنفس است ولي ميكروب سل پس از ورود به ريه و ايجاد ضايعه اوليه مي تواند از طريق جريان خون، عروق لنفاوي، برونشها و يا  در اثر مجاورت مستقيماً به ديگر قسمت هاي بدن منتشرشود. بدين ترتيب بيماري به دو شكل در انسان تظاهر مي كند:
1) سل ريوي :
در صورتيكه بيماري سل پارانشيم ريه را درگير كرده باشد به آن ”سل ريوي“اطلاق  مي گردد.نكته قابل توجه آنكه چنانچه درگيري غدد لنفاوي مدياستينال و /يا ناف ريه  يا پلورال افيوژن سلي با  نماي غير طبيعي راديولوژيك در ريه ها همراه نباشد بيمار در گروه سل خارج ريوي طبقه بندي مي شود.سل ريوي بيش از 80 % موارد ابتلا به سل را تشكيل مي دهد و نزد بالغين غالباً همراه با اسميرخلط مثبت  (يعني حاويAFB) است كه در آن صورت به شدت قابل سرايت مي باشد.مواردي كه در آنها خلط در آزمايش مستقيم منفي يا فقط در كشت مثبت باشد، كمتر مسري بوده و پيش آگهي اين بيماران حتي در صورتي كه به عللي درمان نشوند غالبا بهتر از موارد اسميرخلط مثبت است.